Umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty – czy w postępowaniu upadłościowym osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, tzw. upadłości konsumenckiej możliwe jest umorzenie zobowiązań bez dokonywania jakichkolwiek spłat?
Tak, choć co do zasady sąd umorzy zobowiązania dopiero po wykonaniu planu spłaty wierzycieli, który może zostać ustalony nawet na okres 7 lat, to ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zobowiązań bez ustalenia planu spłaty, a więc po upływie zaledwie kilku miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości.
Zgodnie z ustawą, postępowanie wobec osób fizycznych należy prowadzić tak, aby umożliwić umorzenie zobowiązań upadłego niewykonanych w postępowaniu upadłościowym, a jeśli to możliwe – zaspokoić roszczenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu. W praktyce oznacza to, że postępowanie upadłościowe wobec osoby fizycznej ma służyć przede wszystkim możliwości oddłużenia upadłego, a więc przywróceniu mu możliwości normalnego funkcjonowania. Jak już wcześniej wspominano, oddłużenie następuje co do zasady po wykonaniu planu spłaty.
Wyjątkiem od powyższej reguły jest – przy odwołaniu się do zasad słuszności i humanitaryzmu – możliwość umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty, jeśli sytuacja osobista upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat.
Trwała niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat może mieć miejsce, np. w sytuacji poważnej choroby upadłego lub osoby pozostającej na jego utrzymaniu, jego niedołężności lub braku zdolności do pracy. Koniecznym jest, by niezdolność do dokonywania spłat była trwała, a więc nie rokująca poprawy oraz co do zasady niezdolność ta powinna wynikać z przyczyn niezależnych od upadłego. Nie można bowiem uznać, iż spełnieniem tej przesłanki są przejściowe problemy zdrowotne lub osobiste.
Co istotne, dla skorzystania przez sąd z możliwości umorzenia zobowiązań bez ustalania planu spłaty bez znaczenia pozostają okoliczności takie jak: wysokość niezaspokojonych zobowiązań, przyczyna powstania trudnej sytuacji osobistej upadłego czy moralność płatnicza.
Podkreślić również należy, iż skorzystanie z możliwości oddłużenia bez ustalania planu spłaty nie stanowi przejawu dobrej lub złej woli syndyka lub sądu, a uzależnione jest od zaistnienia określonych w przepisach ustawy Prawo upadłościowe przesłanek i winno mieć charakter wyjątkowy.
